Yenidoğan Tarama Testleri

Koruyucu sağlık hizmetlerinin en önemli parçasını taramalar oluşturur. Tarama testlerinin en yaygın bir şekilde uygulandığı dönem yenidoğan dönemidir Metabolik hastalığın bulgu vermeden ve geriye dönüşümsüz zararlar oluşturmadan teşhisini koymak temel amaçtır. Taramada kullanılan testler ile tanı amaçlı testler arasındaki farklılık vardır. Tarama testi sağlıkla ilgili bir sorun olabileceği konusunda uyarır. Tek başına kesin olarak hastalığın olduğunu söyleyemez. Şüphe edilen durumlarda kesin tanı koydurucu testler yapılmalıdır.

Günümüzde tarama programına alınması gerekli iki hastalık vardır:

Birincisi fenilketonüri hastalığıdır. Yenidoğan bebeklerde görülen fenilketonüri hastalığı tedavi edilebilir zeka geriliklerinin en önemli nedeni olup erken konulan teşhiş ile önlenebilmektedir. Fenilketonüri, yenidoğan bebeklerin karaciğerindeki fenilalanin hidroksilaz enzim eksikliği sonucu ortaya çıkan doğumsal metabolik bir hastalıktır. Doğumda normal olan bebekte beslenmeyi takiben metabolize olamayan ve biriken fenilalanin ve artıkları giderek beyin dokusuna toksik etki gösterir. Zeka geriliği beş ve altıncı aylarından sonra belirgin hale gelir. Tedavisi fenilalaninden kısıtlı diyettir. Tedavi iyi ve yeterli sürede uygulandığı zaman çocuk beklenen zeka potansiyeline ulaşır. Bunu başarabilmek için erken tanı önemlidir.

İkincisi tiroid bezinin yokluğu veya az çalışması sonucunda oluşan doğumsal hipotiroididir. Önlenebilir zeka geriliğinin önemli nedenlerinden bir diğeridir. Erken tanı ile hormon tedavisi verilerek zeka geriliği önlenebilir.

Sağlıklı zamanında doğmuş bebeklerde kan örneği ilk 7 gün içinde olmalıdır. Eğer ilk örnek ilk 24 saat içinde alındı ise, bebek 1-2 haftalık olunca yeni bir örnek alınarak metabolit birikimi ile giden metabolik hastalıklar için yeniden test edilmelidir.

Metabolik tarama amaçlı kan örneği alınması için en ideal zaman bebeğin proteinli besinler almaya başlamasından 24 saat sonrası, ilk 72 saatlik süredir. Metabolik tarama amaçlı kan örneği özel filte kağıtlarına alınır. Bu kağıtların üzerine hasta ile ilgili tüm bilgiler, adres ve telefon eksiksiz olarak yazılır. Sonuçlar iki veya üç hafta içinde belli olur. Kan örneği yetersiz ise veya şüpheli ise yeni örnek istenir.

Diğer Tarama Testleri

İşitme taraması ve görme her yenidoğan bebeğe uygulanması gereken bir taramadır. Bebeğin gözlerinin ışık veya objeye fikse olup takip etmesi ile görme taraması yapılır. Prematür doğum öyküsü, ailede çocukluk çağı görme problemlerinin olması bebeğin ayrıntılı tetkiklerle taranmasını gerektirir.

Ayrıca yenidoğan döneminde gelişimsel kalça displazisi, konjenital kalp hastalıkları, hiposfadias, inmemiş testis, yarık damak, dudak gibi hastalıklar da fizik muayene ile taranabilir.

Doğuştan kalça çıkığında ise son zamanlarda ultrasonografi kullanılmaktadır ve 4-6 aya kadar kalça anormalliklerini tanımlamada duyarlıdır.

 Doğuştan kalça çıkığı için yenidoğanlar taburcu olmadan önce muayene edilip birinci ayda kalça USG ile taranmalıdır.

Aile Sağlığı Merkezinde İzlem

Bebek anne sütü almaya başladıktan sonra en geç bir hafta, on gün içinde nüfus kaydı yaptırılarak aile hekimine getirilmelidir. Aile hekimliğinde  topuk kanı alınır ve tarama testlerini sorgular. Yapılmayanlar varsa yapılması gerekenleri anlatır. Ayrıca aylık olarak rutin kontrollere çağırmak için randevu planlaması yapılır. Aşılar ve izlemler bir yaşına kadar çok önemlidir.

Aşı Uygulamaları

Bebeğin doğduğu hastanede Hepatit 1 Aşısı yapılır.Ayrıca bazı tarama testleri de yapılır. Bu tarama testlerini öğrenip yapılmayan varsa aile hekimine bilgi verilmelidir.Hastanede topuktan kan alınarak Fenilketonüri taraması da yapılır.

Anne sütü almaya başlayan bebekten engeç bir hafta 10 gün içinde de ikinci topuk kanı alınır ki, bu daha da önemlidir. Bu nedenle yenidoğan bebekler bir an önce Aile Sağlığı Merkezine getirilerek topuk kanının alınması sağlanmalıdır.

Bebek doğduğunda: Hepatit B 1. Doz

•1. Ay: Hepatit B 2. Doz

• 2. Ay: BCG (Verem Aşısı)

• 2. Ay: 5’li karma aşı (Difteri-Tetanoz- asellüler Boğmaca-Inaktive Çocuk felci-HIB) 1. Doz

• 2. Ay: Konjuge Pnömokok Aşısı 1. Doz

• 4. Ay: 5’li karma aşı (Difteri-Tetanoz- asellüler Boğmaca-Inaktive Çocuk felci-HIB) 2. Doz

• 4. Ay: Konjuge Pnömokok Aşısı 2. Doz

• 6. Ay: Hepatit B 3. Doz

• 6. Ay: 5’li karma aşı (Difteri-Tetanoz- asellüler Boğmaca-Inaktive Çocuk felci-HIB) 3. Doz

• 6. Ay: Konjuge Pnömokok Aşısı 3. Doz

• 12. Ay: 3’lü karma aşı (Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak) 1. Doz

Konjuge Pnömokok Rapel (Pekiştirme Dozu)

Su çiçeği

• 18. Ay: 5’li karma aşı (Difteri-Tetanoz- asellüler Boğmaca-Inaktive Çocuk felci-HIB) 4. Doz

• 18. Ay: Hepatit A 1. Doz

• 24. Ay: Hepatit A 2. Doz

İlköğretim 1. sınıfa kadar Sağlık Bakanlığının uyguladığı başka aşı yoktur. Bu aşıların tamamı ücretsiz olarak soğuk zincir kurallarına titizlikle uyularak uygulanmaktadır.

Risk grubundakilere veya isteyenlere başka aşılar da uygulanabilir. Rotavirus , Hepatit A, Su çiçeği. Meningekok, Grip aşıları,… gibi. Bu aşıların ücret karşılığı alınarak soğuk zincir kuralları ile ASM ye getirilmesi durumunda isteyene uygulanmaktadır.

Sağlık Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı arasındaki protokole uyularak her eğitim yılı içinde ilköğretim okullarının 1. ve 8. sınıflarına aşı uygulaması yapılır.Aileler önceden bilgilendirilerek onayları alınır.  Özel durumu olanlar ,bağışıklıkla ilgili hastalığı olanlar ve allerjisi olanların aile hekimlerinin bilgisi dahilinde aşısı yapılabilir.Aşının yapıldığı gün okulda olmayan ve aşısı yapılmayan öğrencilerin öğretmenleri tarafından velisiyle aile hekimlerine yönlendirerek aşılanmasının sağlanması gerekir.

ilköğretim 1. sınıfta;

• 1 doz koldan Kızamık-Kızamıkçık-Kabakulak aşısı
• 1 doz ağızdan çocuk felci aşısı
• 1 doz koldan difteri tetanoz aşısı 

İlköğretim 8. sınıfta ise;

• 1 doz koldan difteri tetanoz aşısı

Gebe Takibi

-Yumurtlama (ovulasyon) adet başlangıcından sonraki yaklaşık 14. günde (2 hafta sonra) gerçekleşir. Ovulasyondan 24-48 saat önce veya sonrasındaki ilişkilerden hamile kalınabilir. Tıbbi deyimlerde gebelik (yumurtlama günü her kadında az da olsa değişebileceğinden) son adet tarihinin ilk gününden itibaren sayılmaya başlar. Yani ilişki öncesi 2 hafta da gebeliğe katılır. Başka bir deyiş ile , gebeliğin başlangıcı yumurtanın olgunlaşmaya başladığı andır. Bu an da son adet tarihinin ilk günüdür. Yumurtalık (over) içinde bir yumurta (folikül, ufak kistçik) son adet tarihinin ilk gününden itibaren büyümeye başlar, Yumurtlama olduğu an sperm ile birleşebilirse gebelik devam eder. Bu hesapla gebelik yaklaşık 40 hafta(10 ay) sürer.

-Kan testi=Sperm yumurtanın içine girdikten (Bu olay tüplerde olur,sonra embryo rahime yerleşir) yaklaşık 10-12 gün sonra (embryo) bHCG denen bir hormon salgılamaya başlar ve giderek artan bu hormonun kanda tespiti gebeliğin en erken tespit yöntemidir. Başka bir deyişle beklenen adetten 3-5 gün önce, ilişkiden 10-12 gün sonra, tıbbi terim olarak gebelik 3,5 hafta iken kanda gebelik tespit edilebilir.

-İdrar testi=bHCG denen bu hormon belli bir kan seviyesine çıkınca idrarda da tespit edilebilir. Piyasada hassasiyet derecelerine göre değişik ürünler satılmaktadır (Predictor, clearblue,planotest vs). Kanda gebelik testi kadar olmasa da bazıları beklenen adet tarihinden birkaç gün öncesinde sonuç verecek kadar hassastırlar. Yine de beklenen adet öncesinde veya birkaç gün adet gecikmesinde eğer (-) çıkarlarsa 1 hafta sonra tekrar edilmeleri gereklidir. Ayrıca özellikle İdrar yolu infeksiyonu mevcut ise sonuç yanlışlıkla (+) de çıkabilir. Kontrol edilmeleri önerilir.

-Ultrasonografi=Hamilelik tespitindeki altın standard ultrasonografidir. Gebelik en erken 5. haftada ,yani ilişkiden sonraki 3. haftada 4-5mm büyüklüğe ulaşır(Önceleri mikrokopik büyüklüktedir) ve ultrasonda gözükebilir. Bebeğin ve kalp atışlarının izlenmesi ise 1 hafta sonra ,yaklaşık 6-6,5 haftada olur. Kan ve idrar testleri hamileliği saptasalar da gebeliğin sağlıklı devamı konusunda çok güvenilir bilgi vermezler, ayrıca rahim dışında gelişen dış gebelikler, hormon salgılayan yalancı-üzüm gebelikleri (Molar gebelik) olasılıkları ancak ultrasonografi ile ekarte edilebilir.

SELAMETLİ - AHİBOZ ASM de ücretsiz olarak kanda gebelik testi yapılmaktadır. Sabah saat 10:00 dan önce kan alındığında ertesi gün öğleden sonra sonuç alınabilir. Sitemizden de kan sonuçlarını öğrenebilirsiniz.

Gebeliğinden emin olan anne adaylarının ilk yapması gereken Aile Sağlığı Merkezine giderek bağlı olduğu aile hekimine veya aile sağlığı elemanına bildirimde bulunmaktır. Bir Kadın-Doğum uzmanına veya hastanede takip düşünenlerin de mutlaka aile sağlığı merkezine kaydolması gerekir. Aile hekiminiz ve aile sağlığı elemanınız izlemeniz gereken yol hakkında size en kısa öz ve anlaşılır açıklamaları yapacak size en iyi kılavuz rolünü üstlenecektir.
Aile Sağlığı Merkezinde gebelik boyunca dört kez izlem için (ilk gelişten sonra üç kez) çağrılacaksınız. Boyunuz, kilonuz, Kan Laboratuvar değerleri, bebek kalp sesleri, rutin takip edilecek, iki kez Gebe-Tetanoz aşısı yapılacaktır.

Ayrıca Gebelik, Doğum ve Bebeğinizle ilgili aklınıza takılan her soruyu aile hekiminize ve aile sağlığı elemanınıza sorabilirsiniz.

Aile Planlaması

SELAMETLİ - AHİBOZ  Aile Sağlığı

Merkezinde ücretsiz ve sürekli olarak Aile Planlaması hizmetleri verilmektedir.

Aile Planlaması, isteyen ailenin istediği zaman ve istediği kadar çocuk sahibi olmasını amaçlayan bir uygulamadır.

Aile Hekiminizin uygun gördüğü ve ailelerimizin tercihleri de dikklate alınarak uygun olduğuna karar verilen yöntemler uygulanmaktadır.

Bu yöntemlerden: Hap, Kondom, Rahim içi araç(spiral), SELAMETLİ - AHİBOZ  ASM de ücretsiz uygulanmaktadır.

Spiral taktıran hastalarımızdan istedikleri zaman spiralleri çıkartılmaktadır.

Aile Planlamasının Amacı: ailelerin çocuk sahibi olmalarını engellemek veya çocuk sayısını sınırlamak değildir. İstenmeyen, beklenmedik zamanda hamile kalmayı önlemektir. Ailelerimizin hayatlarını planlamalarına yardımcı olarak sağlıklı nesillere kavuşmaktır. 

Laboratuvar

Aile Hekiminize tahlil yaptırmak niyetiyle gelmeyi planlıyorsanız ; 10-12 saat aç olacak şekilde kendinizi ayarlayarak sabah 08:00 ile 10:00 arasında PERŞEMBE günü gelmeniz gerekmektedir. Hangi tahlillerin isteneceğine Aile Hekiminizin karar vermesi doğru olanıdır. Takip edilmekte olan tahlillerinizi hatırlatabilirsiniz.

Daha önce yaptırdığınız tahliller aile hekiminizde kayıtlıdır. Siz de internet üzerinden tahlillerinizi öğrenebilir yazıcıyla çıktı alabilirsiniz.

ile Hekimlerinin Ankara da tahlil sistemi İl Sağlık Müdürlüğünün Merkez Laboratuvarınca yürütülmektedir. Numuneler ASM de alınarak kurye ile Etimesgut’ taki Halk Sağlığı Laboratuvarına iletilmekte ve çalışılmaktadır. Ana Başlıklar Listelenmiştir.
Tam Kan (Hemogram) 20 Parametre:
 Hemoglobin, Beyaz küre, Trombosit, ve bunlara ait alt değerler

Rutin Biokimya : Kan şekeri, Kolesteroller, karaciğer, böbrek testleri, elektrolitler, vs…
Seroloji :Romatizma testleri, hepatit testleri vs…

Sedimentasyon
Hormonlar: Troid hormanları ,Vit B12, kadın yumurtalık hormonları ,erkek prostat hormonları
Kan Grubu Hg A1 c

İdrar strip ile bakılmaktadır.

Bunların dışında Portör Muayenesi için kültürler, gaita incelemesi gibi tahliller yapılamamakta, ama Aile Hekimi tarafından istek formu düzenlenerek Etimesguttaki Laboratuvara gitmek suretiyle ücretsiz yapılabilmektedir.

Aile Sağlığı Merkezinde Röntgen, Ultrasonografi, MR, Bilgisayarlı Tomografi, Endoskopi, …gibi teşhis üniteleri bulunmamaktadır.

http://212.154.95.206/webgiris/sonuc.php Sayfasını tıklatın size verilen barkot numarasını ve soyadınızı girerek eski ve yeni tahlil sonuçlarınıza ulaşabilirsiniz.

Raporlar

Ehliyet Raporu:

Tamamen sağlıklı kişilere  ehliyet raporları verilebilmektedir. Herhangi bir kusur tespit edildiğinde ilgili uzman hekime yönlendirilmektedir. Görme kusuru olanlar gözlükle gelerek muayene olmak zorundadır. Ehliyet raporunda fotograf gerektiği için yanında bir vesikalık resim getirmeleri gerekmektedir.

İş İçin Sağlık Raporu:

Fiziki görünümde ve fizik muayenede bir kusur olmayanlara verilebilmektedir. Fotoğraf gerekmiyor.

Spor Yapabilir Raporu:

Kalp yetmezliği belirtileri veren Kalp damar, kontrol edilemeyen şeker, yüksek tansiyon, aşırı obesite,… gibi hastalıkları olanlar dışında verilmektedir.

Akıl Şuur (Temyiz Kudretine Haizdir) Raporu:

Tapu veya Noter dairesinden gönderilen şahıslar yalnız başına muayene edilmekte ve yapmak istediği işin farkında olduğu kanaatine varılırsa verilmektedir. İşlemde Bir adet fotograf gerekmektedir.

Av Tüfeği Ruhsatı  Raporu:

Psikiyatriden sağlam raporu alanların Görme ve bedensel kusuru olmamak şartıyla rapor düzenlenmektedir.

Portör Muayenesi Raporu:

Portör Tetkikleri ASM  de yapılamamaktadır. Hastanın ücret ödememesi için muayene formu onaylayıp verilmekte ve Etimesgut’taki Laboratuvara gidilerek orada numune verip rapor alması sağlanmaktadır.

Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışabilir Raporu:

Yeterince tetkik, röntgen USG muayeneleri olmadığından ASM de bu rapor verilememektedir. Hastanelerden alması önerilmektedir.

İstirahat Raporu:

Gerçekten hasta işine veya okuluna devam edemeyecek derecede rahatsız olanlara verilmektedir. Öğrencilere sınav hazırlığı gibi sebeplerle sahte rapor istekleri kabul edilmemektedir. Israr edilmemesi rica olunur.